Bóng (bi) bida là một dụng cụ không thể thiếu khi chơi bida. Dù bạn chơi bida lỗ, bida 3 băng hay snooker thì bóng bida luôn là yếu tố quyết định đến độ chính xác và cảm giác thi đấu. Nhiều người thắc mắc vì sao bóng bida lại nặng, cứng, chịu va đập mạnh mà rất khó bị sứt mẻ. Vậy bóng bida làm bằng chất liệu gì? Trước đây người ta sản xuất bóng bida từ vật liệu nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về chất liệu, kích thước, lịch sử phát triển cũng như các loại bóng bida phổ biến hiện nay.

Bóng (bi) bida là gì?

Bóng bida là một quả bóng nhỏ, có trọng lượng tương đối nặng so với kích thước, bề mặt cứng và có khả năng chịu va đập cao. Khi chơi bida, bóng phải chịu lực tác động mạnh từ cơ, va chạm liên tục với các bóng khác và băng bàn. Vì vậy, yêu cầu quan trọng nhất của bóng bida là độ cứng cao, độ đàn hồi tốt và hệ số ma sát ổn định.
Tùy vào từng bộ môn khác nhau như bida lỗ, bida 3 băng hay snooker, bóng bida sẽ có sự khác biệt về kích thước, màu sắc, hoa văn và số lượng. Tuy nhiên, dù thuộc loại nào thì bóng bida cũng phải đảm bảo tính cân bằng tuyệt đối để đường bi di chuyển chính xác.

Bóng (bi) bida làm bằng gì?

Hiện nay, bóng bida chủ yếu được sản xuất từ nhựa tổng hợp polyester không no. Đây là loại vật liệu có độ bền cơ học cao, khả năng chống nứt, chống sứt mẻ và chịu lực tốt. Quá trình sản xuất bóng bida bao gồm phản ứng giữa nhựa tổng hợp và canxi cacbonat, kết hợp với chất xúc tác là peroxide hữu cơ. Sau khi tạo hình, bóng được gia công, đánh bóng và kiểm tra độ cân bằng nghiêm ngặt.
Chất liệu polyester không no giúp bóng có độ cứng đồng đều, hạn chế biến dạng khi va chạm mạnh. Đồng thời, bề mặt bóng mịn giúp giảm ma sát không cần thiết, hỗ trợ đường đi chính xác hơn.

Bóng bida được làm từ gì trong quá khứ?

Trước khi nhựa tổng hợp ra đời, bóng bida từng được làm từ nhiều vật liệu khác nhau như gỗ, đất sét và đặc biệt là ngà voi. Từ năm 1627 đến đầu thế kỷ 20, ngà voi là chất liệu được ưa chuộng nhất vì độ cứng cao và bề mặt mịn.
Tuy nhiên, việc sử dụng ngà voi dẫn đến tình trạng săn bắt voi quá mức. Một chiếc ngà voi chỉ có thể sản xuất tối đa khoảng tám quả bóng bida. Đến giữa thế kỷ 19, số lượng voi suy giảm nghiêm trọng, buộc các nhà phát minh phải tìm vật liệu thay thế.
Năm 1869, John Wesley Hyatt đã phát triển thành công một loại nhựa công nghiệp dùng để sản xuất bóng bida. Đây được xem là bước ngoặt lớn trong lịch sử phát triển của bóng bida hiện đại.

Lịch sử phát triển của bóng (bi) bida

Bóng bida gắn liền với lịch sử phát triển của môn bida. Tại châu Âu, môn bida bắt đầu phổ biến từ thế kỷ 17, đặc biệt tại Đức, Áo và Đan Mạch. Năm 1643, bida đã trở thành một thú vui phổ biến trong giới quý tộc tại New York.
Từ những quả bóng làm bằng gỗ thô sơ, đến ngà voi và sau đó là nhựa tổng hợp, bóng bida đã trải qua nhiều giai đoạn cải tiến. Sự ra đời của vật liệu nhựa không chỉ bảo vệ động vật mà còn nâng cao chất lượng thi đấu, giúp bóng có độ chính xác cao hơn và tuổi thọ lâu dài hơn.

Kích thước tiêu chuẩn của bóng (bi) bida

Kích thước bóng bida không giống nhau ở mọi thể loại. Mỗi kiểu chơi có tiêu chuẩn riêng để đảm bảo tính công bằng và phù hợp với bàn thi đấu.
Đối với bida kiểu Mỹ, thường dùng trong bida lỗ tám bi và chín bi, bóng có đường kính 2 1/4 inch, tương đương 57,15 mm. Trọng lượng dao động từ 5 1/2 đến 6 ounce.
Trong snooker, bóng nhỏ hơn với đường kính 2 1/16 inch, khoảng 52,5 mm.
Bida carom sử dụng bóng lớn hơn với đường kính 2 7/16 inch, tương đương 61,5 mm.
Bida kiểu Nga có bóng lớn nhất, đường kính khoảng 68 mm.
Bida kiểu Anh có bóng nhỏ nhất khoảng 51 mm.
Trọng lượng và kích thước chuẩn giúp bóng di chuyển ổn định, đảm bảo tính chính xác khi va chạm.

Bóng bida theo từng kiểu chơi

Bida snooker

Snooker sử dụng bóng có kích thước nhỏ hơn bida lỗ. Bộ bóng gồm bi trắng và nhiều bi màu với quy tắc tính điểm phức tạp. Bàn snooker có nhiều lỗ và yêu cầu độ chính xác cao.

Bida phăng (libre)

Bida phăng sử dụng ba quả bóng gồm một trắng, một vàng và một đỏ. Hai người chơi thay phiên sử dụng bi cái để ghi điểm. Đường kính bóng thường là 2 7/16 inch.

Bida 3 băng (carom)

Bida 3 băng sử dụng bàn không có túi lưới. Người chơi phải đánh bi cái chạm vào ít nhất ba băng trước khi chạm bi mục tiêu. Điểm số phụ thuộc vào kỹ thuật và khả năng kiểm soát đường bi.

Bida lỗ

Bida lỗ sử dụng bàn có túi lưới. Người chơi đánh bi vào lỗ để ghi điểm. Bộ bóng gồm một bi trắng và nhiều bi màu đánh số.

Các loại bóng (bi) bida nổi tiếng hiện nay

Trên thị trường hiện nay có nhiều thương hiệu bóng bida chất lượng cao.
Bóng bida Rồng được sản xuất từ nhựa polyester không no, có độ bền cao và khả năng chống nứt tốt.
Bóng bida Aramith là thương hiệu nổi tiếng toàn cầu, được sử dụng trong nhiều giải đấu chuyên nghiệp nhờ độ chính xác cao và độ bền vượt trội.
Bóng bida Harley Davidson gây ấn tượng với thiết kế độc đáo, phù hợp cho người yêu thích phong cách cá tính.
Bóng bida Cyclop nổi bật tại thị trường châu Á với các dòng Athena, Aret Ladon, Hyperion và Zues, thường xuất hiện trong các giải đấu lớn.

Vì sao bóng bida khó bị sứt mẻ?

Nhờ chất liệu nhựa polyester không no có cấu trúc phân tử ổn định, bóng bida có độ cứng và khả năng chịu va đập cao. Quy trình sản xuất hiện đại giúp bóng có độ cân bằng chính xác, bề mặt nhẵn mịn và khả năng chống nứt tốt. Điều này giúp bóng duy trì chất lượng sau hàng nghìn lần va chạm.

Tổng kết

Bóng (bi) bida không chỉ là dụng cụ thi đấu mà còn là kết quả của quá trình phát triển lâu dài từ nhiều thế kỷ trước. Từ gỗ, đất sét, ngà voi cho đến nhựa tổng hợp hiện đại, bóng bida ngày càng hoàn thiện về độ bền và độ chính xác. Kích thước và thiết kế bóng thay đổi theo từng thể loại, nhưng yêu cầu chung vẫn là độ cứng, độ đàn hồi và tính cân bằng cao.
Bida là môn thể thao giúp rèn luyện sự tập trung, tư duy chiến thuật và giảm căng thẳng hiệu quả. Việc hiểu rõ về bóng bida sẽ giúp bạn lựa chọn sản phẩm phù hợp và nâng cao kỹ năng thi đấu. Hãy luyện tập thường xuyên để tận hưởng trọn vẹn niềm vui mà bida mang lại.

Xem thêm: Bi Bida (Bi a) Thịnh Kent